Omgaan met discriminerende uitspraken.

Begin maart veroorzaakte europarlementslid Korwin-Mikke ophef in het Europese halfrond met zijn uitspraak dat vrouwen minder moeten verdienen dan mannen, omdat ze “zwakker, kleiner en minder intelligent” zijn. Als we zo’n discriminerende uitspraken horen anno 2017 zijn we met verstomming geslagen.

Ook klanten en collega’s discrimineren soms: “Een poetsman? Een man weet toch niet hoe hij moet poetsen?” Of: “Doe die kopvod af. We leven in een vrij land.” Of: “Tegenwoordig geraak je niet aan goed personeel. De VDAB stuurt ons altijd bruine door, maar we kunnen bij onze klanten toch niet met een bruine afkomen?”

Val niet aan, beschuldig of beledig niet. Probeer VERTROUWEN te winnen.

We staan hier voor een dilemma: we voelen dat de uitspraak niet oké is, maar tegelijk willen we de relatie met de klant of collega niet schaden. Toch is reageren belangrijk. Discriminatie brengt schade toe aan de persoon die er het mikpunt van is: minder kansen op werk, minder welzijn op het werk. Maar ook aan het bedrijf, dat een anachronisme wordt in een superdiverse omgeving. En aan de samenleving, die ontwricht raakt door de marginalisering van groepen. Bovendien is discriminatie bij wet verboden. Maar hoe pakken we het aan?

REAGEREN MET EFFECT ZONDER DE RELATIE TE VERBREKEN

Met effect reageren op een discriminerende uitspraak betekent dat we de klant, collega of omstaanders even aan het nadenken of twijfelen brengen. Dat we een ander perspectief bieden. Als dat lukt, hebben we al veel bereikt. We hoeven de persoon niet in één keer te veranderen. Het belangrijkste is dat mensen het signaal krijgen dat niet iedereen het met hen eens is.

Val niet aan, beschuldig of beledig niet. Dit leidt tot verharding en mondt uit in een contraproductieve welles-nietes-discussie. Probeer vertrouwen te winnen. Dan heb je meer kans dat de ander zich open stelt voor jouw perspectief.

Ingaan tegen discriminatie is vooral een houding die je kan ‘kweken’ voor veel te oefenen. Blijf vooral jezelf, hanteer je eigen stijl en laat je niet ontmoedigen bij mislukking. De volgende strategieën helpen je op weg.

STRATEGIE 1 – GA IN OP DE BLINDE VLEK

Discriminatie is gebaseerd op vooroordelen. Daar zitten meestal ware en onware elementen in. Er is altijd iemand die het vooroordeel bevestigt. Dat maakt het moeilijk te weerleggen. Door in te gaan op de blinde vlek, kan je mensen wél aan het twijfelen brengen. Het is het stukje dat er wel is, maar waar niemand op dat moment aan denkt. Zo kan je een vooroordeel relativeren en van daaruit in gesprek gaan.

Voorbeeld – Een veel gehoord vooroordeel is “Vrouwen kunnen niet goed auto rijden.” Waar = sommige vrouwen idd. niet. Onwaar = niet alle vrouwen zijn slechte chauffeurs. Blinde vlek = vrouwen (met een mannelijke partner) oefenen hun rijvaardigheden vaak minder.

STRATEGIE 2 – TREK JE GRENS

Wanneer het niet past om uitgebreid in gesprek te gaan, is het nuttig om je afkeuring te laten blijken door een grens te trekken. Een kort “Dit kan voor mij echt niet!” heeft een belangrijk effect, zeker ook naar omstaanders toe. Door duidelijk te maken dat niet iedereen akkoord is, help je vermijden dat twijfelaars meegezogen worden in het discriminerende denken.

Voorbeeld – Hoe je een grens trekt, werd onlangs nog mooi geïllustreerd in het sociaal experiment van de Bondgenoten in Nederland. Benjamin, Soesja en Jaap testten in een snackbar in Amersfoort uit hoe klanten zouden reageren op het discriminerende gedrag van de uitbaters (niet de echte, ze speelden een rol) tegen een jonge moslima met hoofddoek. Wat bleek? Heel veel klanten trokken echt een duidelijke grens!

STRATEGIE 3 – GA IN OP HET PROBLEEM, NIET OP DE KREET

Achter een discriminerende uitspraak zit vaak een verborgen wens of terechte klacht. Probeer die te ontdekken en ga erover in gesprek. Je gaat niet tegen de uitspraak in en je bevestigt ze ook niet. Je verlegt het gesprek naar het probleem dat aangekaart wordt. Zo kan je samen met de klant of collega naar oplossingen zoeken.

Voorbeeld – Mensen die zelf in een heel kwetsbare situatie leven, uiten hun frustratie en angst vaak door zich racistisch uit te laten tegenover mensen met migratie-achtergrond. Het racisme is bij hen dan een kreet van wanhoop over de eigen situatie. 

Een jaar geleden schreef Pieter-Paul Verhaeghe hier een blog over dat nog steeds de moeite van het lezen waard is: “Onder het platvloers racisme ligt er echter een gevoel van sociale onrechtvaardigheid. Maria, Julien en Nadine zijn au fond niet bezig met de hoofddoek, ritueel slachten of de asielcrisis. Het zal hen worst wezen. Ze willen het vooral zelf beter hebben. Ondanks het feit dat ze hard werken of gewerkt hebben, leeft bij hen het gevoel dat ze niet vooruit komen in het leven.”

Dit artikel werd gepubliceerd in: Cornelis, Marijke (2017) Omgaan met discriminerende uitspraken, VOKA Ondernemers Oost-Vlaanderen, #5/17, p. 26.